«Безнең авыл» темасы буенча лексик һәм грамматик күнекмәләрне үстерү
(III сыйныфның рус төркемендә әдәби уку дәресе)
Сөембикә САФИНА,
Казандагы 68 нче урта мәктәпнең башлангыч сыйныф укытучысы
 
Дәреснең максатлары
Коммуникатив максат: 
– укучының сәнгатьле һәм җанлы сөйләм телләрен үстерү;
– уйлау, фикерләү сәләтен ныгыту өстендә эшләү;
– сөйләм күнекмәләрен үстерү: өйрәнелә торган материал нигезендә җөмләләр төзү.
Белем һәм күнекмәләрне үстерү максатлары: 
– авыл темасына караган лексиканы өйрәнүне дәвам итү;
– текстны дөрес итеп аңлап укырга өйрәтү;
– эчтәлеген үзләштерү; 
– авыл белән шәһәр арасындагы аермаларны әйтә белергә өйрәтү;
– укучыларның хәтерен, игътибарлылыгын, логик фикерләү сәләтен үстерү;
– парлап һәм төркемнәрдә эшли белү күнекмәләрен үстерү.
Тәрбияви максат: 
– туган җиргә мәхәббәт, ярату хисләре булдыру;
– укучыларда төгәллек, җаваплылык  кебек уңай сыйфатлар тәрбияләү.
Грамматик материал: «Безнең авыл» темасы буенча лексик һәм грамматик күнекмәләрне үстерү.
Лексик материал: авыл, бакча, ямь-яшел, янында, йорт, бәрәңге, яшелчә 
Сөйләм үрнәкләре: 
Мин авылда яшим. Авылда бик матур. Һәр йорт янында бакча бар. Йортлар артында бәрәңге һәм яшелчә бакчасы бар.
Авылда яңа мәктәп бар. Мәктәп артында спорт мәйданы бар. Тәнәфестә балалар шунда уйныйлар.
Дәрес тибы: катнаш дәрес.
Укыту методлары: өлешчә эзләнү методы, әңгәмә, күрсәтмәлелек.
Җиһазлау: медиапроектор, төркемдә эшләү өчен карточкалар, дәрес темасы буенча презентация, Шүрәле.
Материал: дәреслек («Күңелле татар теле», дүртьеллык башлангыч мәктәпнең 3 нче сыйныф рус балалары өчен татар теле һәм уку дәреслеге. / Р.З.Хәйдәрова, Г.М.Әхмәтҗанова, Л.Ә.Гыйниятуллина).
Көтелгән нәтиҗәләр:
	шәхескә кагылышлы нәтиҗәләр: укучыларның үз эшчәнлеген оештыра белүе.
	метапредмет нәтиҗәләр: күзәтеп нәтиҗә ясау, иптәшләре фикерен тыңлау, уртак фикергә килү.
	предмет нәтиҗәләре: авыл темасына караган лексиканы өйрәнү, текстны дөрес итеп аңлап укырга өйрәнү, эчтәлеген үзләштерү; авыл белән шәһәр арасындагы аермаларны әйтә белү.
Дәрес барышы
І. Оештыру моменты
Укучыларның дәрескә әзерлеген тикшерү.
Укытучы өчен максат: балаларда яхшы кәеф, эшлисе килү халәте тудыру. Моның өчен укучылар белән шигъри зарядка үткәрү.
Укучылар өчен максат: дәрескә игътибар булдыру.
Күрсәтмәлелек: 
*презентация слайдлары	І. Оештыру моменты
1. Укучыларның дәрескә әзерлеген тикшерү.
– Балалар, барыгыз да матур итеп басыгыз. Исәнмесез, хәерле иртә.
– Бүген мәктәпкә бик күп кунаклар килде. Алар татар теле укытучылары. Сезнең ничек итеп татар телен өйрәнгәнне күрергә диеп килделәр. Кунакларга таба борылып, алар белән матур итеп исәнләшегез.
– Ә хәзер үзебезгә хәерле иртә телик.
1) Уңай психологик халәт тудыру.
– Исәнмесез, укучылар!
– Исәнмесез, саумысез!
– Хәерле иртә, балалар!
– Имин үтсен көнегез!
– Кәефләрегез ничек соң ?
– Кояшлы иртә кебек.
Тукай телен, татар телен 
Өйрәнергә дип килдек.
2)
– Бүген кем дежур?
– Бүген ничәсе? 
– Атнаның кайсы көне? 
– Сыйныфта кемнәр юк? (...)	
II. Актуальләштерү	II. Актуальләштерү (4 минут)
1. Диалог сөйләү:
– Син кайда яшисең ?
– Мин Казанда яшим.
– Казан нинди шәһәр?
– Казан зур һәм бик матур шәһәр.
– Ә син кайда яшисең?
– Мин авылда яшим.
– Шүрәле: ә нәрсә соң ул авыл? Ул нинди була? 
– Әйдәгез укучылар, Шүрәлегә авыл турында сөйләп бирик. 
– Димәк, бүген дәрестә без нәрсә турында сөйләшәбез? (Авыл турында.) Слайд	
ІІІ. Яңа тема өстендә эш
Укытучы өчен максат: яңа теманы өйрәнүгә кызыксынучанлык уяту.
Укучылар өчен максат: өйрәнгән сүзләрне актив сөйләмгә кертү.
Күрсәтмәлелек (презентация слайдлары):
сөйләм үрнәге, аппликация	ІІІ. Яңа тема өстендә эш
Татар теле үзәге
Авыл – халык җир сөреп, иген игеп, мал-туар асрап яши торган урын.
Деревня – это  крестьянское селение.
Көтелгән җавап: авыл – ул кеше яши торган урын	
	1. Аудирование.
Авыл, бакча, ямь-яшел, янында, йорт, бәрәңге, яшелчә (сүзләрне бергәләп кабатлау, тәрҗемә итү).
2. Рәсемгә кара һәм сорауларга җавап бир.
– Өй алдында нәрсә бар? һ.б.
3. Сүзлек белән эш.
•	һәр – каждый
•	барлык – весь, всё
•	гына/генә, кына/кенә – только
– Сүзләрне укытучы артыннан кабатлау, хор белән кабатлау, берәм-берәм кабатлау	
Күрсәтмәлелек (презентация слайдлары)	Физкультминут
Яздым җөмлә, иҗек, сүз.
Бик арыды минем күз.
Йомам күзем: ял итсен,
Ачам күзем: күп күрсен!
Тагын йомам, тагын ачам,
Бер йомам да бер ачам	
ІV. Яңа тема өстендә эш
Укытучы өчен максат: яңа теманы өйрәнүгә кызыксынучанлык уяту.
Укучылар өчен максат: өйрәнгән сүзләрне актив сөйләмгә кертү.
Күрсәтмәлелек:
•	презентация
•	сөйләм үрнәге
•	аппликация	ІV. Яңа тема өстендә эш.
А) Сәнгатьле итеп, укытучының укып күрсәтүе.
– Без укыган текстның исеме ничек? («Безнең авыл »)
В) Дәреслек белән эш. Укучылардан укыту. Дөрес уку күнегүләрен ныгыту (5 минут).
– Һәр укучы бер генә җөмлә укый (игътибарны туплау, укыганны карап барырга өйрәтү максатыннан).
– Кечкенә өзекләргә бүлеп уку (укыган өлешне истә калдыру өчен).
Сорауларга җавап бирү:
– Авылда ничә урам бар? (Авылда бер генә урам бар.)
– Йортлар нинди? (Йортлар матур.)
– Йорт янында нәрсә бар? (Йорт янында бакча бар.)
– Бакчада нәрсәләр үсә? (Анда алмагачлар, чияләр үсә.)
– Йорт артында нәрсә бар? (Анда бәрәңге, кишер, суган. чөгендер үсә.)
– Авылда мәктәп бармы? (Әйе, авылда мәктәп бар.)
– Мәктәп алдында нәрсәләр үсә? (Мәктәп алдында чәчәкләр үсә.)
– Спорт мәйданы кайда? (Мәктәп артында спорт мәйданы бар.)
– Анда балалар нишлиләр? (Тәнәфестә уйныйлар.)
– Хәзер, укучылар, мин сезгә җөмләләр тәкъдим итәм, әмма бу җөмләләр төгәлләнмәгән. Сезгә аларның азагын әйтергә кирәк булачак. 
– Кайда нәрсә бар? (Җөмләне дәвам ит.)
Җөмләләр:
1. Һәр йорт янында (бакча). (10–11 нче слайдлар)
2. Йортлар артында (бәрәңге һәм яшелчә бакчалары). (12–13 нче слайдлар)
3. Мәктәп алдында (чәчәкләр үсә). (14–15 нче слайдлар)
4. Мәктәп артында  (16–17 нче слайдлар)
Капма-каршы партнёрлар белән эшләү.
– Ике раслауның кайсысы дөрес?Дөрес раслауны билгеләгез.
1) Безнең авылда ике урам бар.
Безнең авылда бер урам бар.
2) Һәр йорт янында бакча бар.
Һәр йорт янында бакча юк.
3) Бакчада алмагачлар, чияләр үсә.
Бакчада алмагачлар, чияләр үсми.
Дәреслек белән эш.
Сөйләмгә әзерләнү.
Иҗади үзәк: текстның эчтәлеген рәсемнәр белән сурәтләү (аппликация)
Экология үзәге: авылда үстергән яшелчәләр экология ягыннан бик чиста һәм файдалы.
Табип киңәшләре.
Укытучы. Җиләк-җимеш һәм яшелчәләр – витаминнар һәм минераль матдәләрнең төп чыганагы. Күпчелек витаминнар кеше организмында барлыкка килми, җыелмый. Ә бары тик азык-төлек белән генә керә. Шуңа күрә яшелчә һәм җиләк-җимешләр баланың туклану рационында булырга тиеш.
Учитель. Фрукты и овощи – основные источники витаминов и минеральных веществ. Большинство витаминов не образуются в организме человека и не накапливаются, а поступают только с пищей. Вот почему овощи и фрукты должны быть в рационе ребёнка регулярно.
А витамины – кишер,  кәбестә, помидорда күп. Аларны яхшы үсәр, яхшы күрер өчен һәм тешләр нык булсын өчен  ашарга кирәк.
Витамин А. Чтобы хорошо расти, хорошо видеть и иметь крепкие зубы – морковь, капуста, помидоры.
В витамины – чөгендер, алма, шалкан, салат яфрагында бик күп. Ул безгә көчле булырга, аппетитны яхшыртырга ярдәм итә.
Витамин В. Чтобы быть сильными, иметь хороший аппетит, не огорчаться и не плакать по пустякам – свекла, яблоки, репа, зелень салата.
С витамины – кызыл һәм кара карлыганда, лимон һәм суганда күп. Сәламәт булырга, авыртуларга бирешмәскә ярдәм итә.
Витамин С. Чтобы реже простужаться, быть бодрым, быстрее выздоравливать при болезни – смородина чёрная, красная, лимон и лук.
Укытучы. Нинди нәтиҗә ясап була? (Көчле, сәламәт булыр өчен, яшелчә һәм җиләк-җимеш ашарга кирәк.)
Учитель. Какой вывод нужно сделать? (Чтобы расти сильными и здоровыми нужно есть все овощи и фрукты, потому что в них разные витамины.)
Учитель. Какое важное правило нужно помнить при употреблении в пищу овощей, фруктов? (Овощи и фрукты необходимо тщательно вымыть.)	
V. Ныгыту
Укытучы өчен максат: яңа теманы үзләштерүдә укучыларның эшчәнлеген активлыкка һәм мөстәкыйльлеккә юнәлтү.
Укучы өчен максат: яңа үзләштерелгән белемнәрне мөстәкыйль рәвештә сөйләмдә куллана белү.
Метод: төркемнәрдә эшләү.
Рәсем буенча җөмләләр төзү.
Күрсәтмәлелек:
*төркемнәрдә эшләр өчен карточкалар,
*презентация слайдлары,
*сәгать.
Күрсәтмәлелек:
*презентация слайдлары, 
*үз-үзеңә бәя бирү өчен сигнал түгәрәкләре	V. Ныгыту
Төркемнәрдә эш.
– Ә хәзер  сез кунакка кайта торган авыл турында сөйләшеп алыйк.
Расположи предложения  в нужном порядке (по смыслу).
1 нче карточка.
Авылда.
Җәйге каникулда мин авылга кайтам. 
Авылда әби белән бабай яши. 
Без бергә уйныйбыз.
Мин аларга булышам. 
Авылда  минем  дусларым  да бар.
Авылда  күңелле.
2 нче карточка.
Минем бабам авылда яши.
Мин бабама булышам.
Мин аны бик яратам. 
Ул сарык, тавыклар асрый.
Бабай белән бергә чишмәдән салкын  су  эчәргә яратам.
Авылда рәхәт!
3 нче карточка.
Мин авылны бик яратам.
Авыл янында урман да бар.
Без җәй көне җиләккә барабыз.
Шугалакта тимераякта шуабыз.
Су коенабыз.
Кыш көне таулардан чаңгы шуабыз.
 Балык тотабыз.
Авылда күңелле!	
	Әдәбият үзәге (Г.Тукай, «Туган авыл» шигыре).
Тау башына салынгандыр безнең авыл,
Бер чишмә бар, якын безнең авылга ул;
Авылыбызның ямен, суы тәмен беләм,
Шуңар күрә сөям җаным-тәнем белән	
VI. Рефлексив  бәяләү этабы
Укытучы өчен максат:
укучыларны дәрестә эшләнгән эшләргә  нәтиҗә ясый белергә, дәрестә нәрсә аңлашылды, ә нәрсә аңлашылып бетмәде, шуның турында үз фикереңне әйтә белергә өйрәтү.
Укучы өчен максат: дәрестә эшләнгән эшләргә күзәтеп нәтиҗә ясый, иптәшләре фикерен тыңлап, уртак фикергә килә белү, үз фикереңне әйтә белү.
Күрсәтмәлелек:
*презентация слайдлары, 
*бәя бирү өчен смайликлар	VI. Рефлексив  бәяләү этабы
– Дәреснең темасы нинди иде? 
– Ә проблемасы? (Шүрәле авыл турында белми иде.)
– Ни өчен авыл турында белергә кирәк?
Шүрәле.
Авылда йортлар матур. 
Йорт алдында алмагачлар, чияләр үсә.
Анда бәрәңге һәм яшелчә бакчасы да бар. 
Авыл миңа бик ошады. 
Минем дә авылда яшисем килә.
Рефлексия.
– Без дәрестә авыл турында текстны укыдык, эчтәлеген ныгыттык, өйрәнгән сүзләрне кулланып үзара сөйләшергә өйрәндек.
– Кем авыл турында өйрәнде, кем ахыргача өйрәнеп бетмәде – үзегезгә бәя бирегез. (Выберите своего смайлика.)
Өй эше бирү (42 нче бит, 4 нчы күнегү (сөйләм күнекмәләрен үстерү)).
Билгеләр кую